نقدی بر یادداشت "عبادتگاهی برای زمان حال" ـ 2

آنچه در ادامه می‌خوانید، بخش دوم نقدی است که خانم سحر پورکشکولی، دانشجوی کارشناسی ارشد معماری، بر یادداشت عبادتگاهی برای زمان حال نوشته‌اند:

کارل گوستاو یونگ، در کتاب "انسان و سمبول‌هایش"، وجه تمایزی را میان نشانه و نماد قائل می‌شود که به نظر من، از بهترین نگرش‌هایی است که در ارتباط با این دو موضوع تبیین شده است:

"نشانه همواره کمتر از مفهومی است که می‌نمایاند، اما سمبول، نماینده چیزی بیش از معنی آشکار و بلافصل است. به علاوه، سمبول‌ها محصولات طبیعی و از خود برآمده هستند. هیچ نابغه‌ای با یک قلم نقاشی در دست نمی‌نشیند و بگوید: «حالا من می‌خواهم سمبولی را ابداع کنم». هیچ‌کس نمی‌تواند فکر کم و بیش معقولی را که در نتیجه استنتاج منطقی یا قصد عمدی حاصل شده است، انتخاب کند و به آن شکل «سمبولیک» ببخشد؛ فکری از این قبیل به هر شکل خیال‌انگیزی درآید، باز هم به صورت نشانه‌ای می‌ماند که متکی بر اندیشه خودآگاهانه اولیه است، نه سمبولی که بر یک چیز هنوز ناشناخته اشاره دارد. در رویا، سمبول‌ها خود به خود بروز می‌کنند، زیرا که رویاها اتفاق می‌افتند و ابداع نمی‌شوند." (ص 74)

در واقع، در یک فرایند خودآگاه نمی‌شود نمادها را به‌روز ساخت. شاید موضوعی که درباره هزاران مسجدی که در جامعه ساخته می‌شود، ناراحت‌کننده است، این موضوع است که طراح سعی دارد به صورت کاملاً خودآگاه، با به‌کارگیری نمادهای کهن‌الگویی، پیام را به مخاطب منتقل سازد، بدون آنکه شناخت عمیقی نسبت به مفاهیم و معنای پشت این نمادها داشته باشد؛ در واقع، اصلاً خلق هنری صورت نمی‌گیرد و آنچه که دیده می‌شود، تقلیدی ضعیف از آثار گذشته است. نکته جالب این است که مردم نیز آن را نمی‌پذیرند و هرگز از میان این‌گونه بناها، معماری ماندگاری شکل نمی‌گیرد.

حال اگر طراح به جای آنکه سعی کند به صورت خودآگاه، نمادی را به کارگیرد و حتی به واسطه بیان نو، آن را به جامعه ارائه دهد، سعی در درک مفاهیمی همچون خویشتن، جاودانگی و ... داشته باشد و بتواند این مفاهیم را برای خود درونی کند، در لحظه خلق اثر هنری، ضمیر ناخودآگاهی جمعی او را یاری خواهد کرد تا معماری‌ای در این میان شکل گیرد که بیان نو دارد و در بردارنده اشکالی است که در ضمیر ناخودآگاهی جمعی ذخیره شده است. در واقع، معمار بیشتر از آن که سعی در خلق اثر خود کند، وسیله‌ای میان ناخودآگاهی جمعی و مردم خواهد بود، برای بروز اثری ورای قدرت خودآگاهی‌اش.

از مساجد جالبی که در سال‌های اخیر در ترکیه ساخته شده است، مسجد شکرین در استانبول ترکیه است؛ بیان سمبولیک به خوبی در این معماری دیده می‌شود، استفاده از آینه به عنوان انعکاس‌دهنده خویشتن و گنبدی که نماد کوه کیهانی است، به بیانی نو، مقابل چشم بیننده ظاهر می‌شود. 


_______________________

:: نقدی بر یادداشت "عبادتگاهی برای زمان حال" ـ 1

/ 1 نظر / 18 بازدید
بچه معمار

معماری ، معماری است. بهرام شیردل